Қыли көз / Амблиопия
Қыли көз
Екі көз бір нүктеге қарай алмайтын жағдай — ‘қыли көз’
Бұл әдеттен гөрі емдеуді қажет ететін ауру
Қыли көз — екі көздің қарау бағыты
әртүрлі болатын ауру
Емделмесе амблиопия, стереокөрудің төмендеуі сияқты
функционалдық бұзылыстармен қатар
эстетикалық сенімділікті де төмендетуі мүмкін
сондықтан дәл диагностика мен емдеу маңызды
Қыли көз көздің қарау бағытына қарай
түрге бөлінеді
Эзотропия
Көз іші жаққа
(мұрын тарапқа) ауытқыған күй
Экзотропия
Көз сыртқа
(құлақ тарапқа) ауытқыған күй
Гипертропия
Көз жоғары қарай ауытқыған күй
Гипотропия
Көз төмен қарай ауытқыған күй
Қыли көз неге пайда болады?
Қыли көздің себебі көбіне анық емес
және бірнеше фактордың бірігуінен туындайды
Анатомиялық фактор (құрылымдық мәселе)
Көзді қозғайтын бұлшықет немесе көз айналасындағы сүйек құрылымында
ауытқу болғанда: орбита сынуы,
туа біткен бас сүйек-бет деформациясы, қалқанша безге байланысты көз ауруы,
көз бұлшықетінің құрылымдық ауытқуы т.б.Неврологиялық фактор (басқару қабілетінің мәселесі)
Көз бұлшықетін басқаратын бас сүйек нервінде
немесе сигнал беру жүйесінде ақау пайда болғанда
бас сүйек нерві (3, 4, 6) сал ауруы, миастения, басқа неврологиялық аурулар т.б.Тұқым қуалау және орта факторлары
Қыли көздің өзі тұқым қуаламай,
оған бейім дене құрылымы немесе фактор тұқым қуалайды
отбасылық тарих, көру дамуының ортасы, нәсілдік ерекшелік т.б.
Кезектесіп сыртқа ауытқитын қыли көз
Қыли көздің ішінде ең жиі кездесетін түрі,
егжей-тегжейлі тексеруді қажет ететін ауру
Бұл — экзотропияның бір түрі,
әдетте көз тураланымы қалыпты көрінеді
бірақ шаршағанда, ұйқысырағанда, тұмаукерсу, қызба кезінде
немесе зейін таралғанда
көз сыртқа ауытқитыны тән ерекшелігі
өсу кезеңіндегі балаларда жиі кездеседі,
сондықтан ерте анықтау мен бақылау маңызды
- 1
Жарық жерде
қатты шағылысады,
бір көзін жиі жұмады - 2
Теледидар көргенде немесе бір нәрсеге зейін қойғанда
басын қисайтады - 3
Көзін жиі
уқалайды немесе жыпылықтатады - 4
Бір немесе екі көз кезектесіп
сыртқа қарай ауытқығандай көрінеді
Қыли көзді емдеу мақсаты
Балалардағы қыли көз
Көру дамуын қалыпты бағытқа түсіріп
амблиопияның алдын алу арқылы дұрыс көру функциясын қамтамасыз ету
Ересектердегі қыли көз
Қосарланып көруді жеңілдетіп, көз тураланымын жақсарту арқылы
көру ыңғайсыздығы мен сыртқы теңгерімсіздікті жою
Қыли көзді емдеу тәсілдері
Себебі мен кезеңіне сай сатылы түзету процесі
Жиі қойылатын сұрақтар
- Q. Қыли көз операциясын қашан жасатқан жөн?
Қыли көз күнделікті өмірде қолайсыздық тудырғанда
немесе көру функциясының дамуына әсер ету мүмкіндігі болғанда
емдеу қарастырыладыҚыли көз бұрышы, белгілер, жас, көру функциясының жағдайын
жан-жақты бағалау арқылы емдеу мерзімі анықталады,
ересектерге де операция жасауға болады - Q. Операциядан кейін қайталана ма?
- Q. Қыли көзді емдемесе көру нашарлай ма?
- Q. Операциядан кейін тыртық қала ма?
Амблиопия
Амблиопия кезінде көздің өзінде ерекше құрылымдық ауытқу болмайды,
бірақ көзілдірік немесе контакт линзамен түзетсе де
қалыпты көру өткірлігіне жете алмайтын жағдай
Көру тітіркендіргішінің берілу процесінде ауытқу пайда болып
көру функциясы қалыпты дамымауынан туындайды
Көру дамуы аяқталатын өсу кезеңінен кейін
емнің тиімділігі төмендеуі мүмкін болғандықтан
ерте анықтап емдеу маңызды
Амблиопияның себебі
Қыли көзден туындаған амблиопия
Қыли көз салдарынан екі көз әртүрлі бағытқа қараса,
диплопия (қосарланып көру) пайда болуы мүмкін
Мұны болдырмау үшін ми бір көздің көру ақпаратын тежейді,
соның салдарынан сол көздің көру дамуы төмендеп амблиопия туындайды
Анизометропиялық амблиопия
Екі көздің көру өткірлігі арасында
үлкен айырмашылық болғанда пайда болады
Ми негізінен жақсырақ көретін көзді пайдаланады,
сол себепті нашар көретін көздің көру функциясы салыстырмалы түрде төмендейді
Рефракциялық амблиопия
Ауыр дәрежедегі гиперметропия, миопия, астигматизм сияқты
рефракция ауытқуы дұрыс түзетілмегенде пайда болады
Балалық шақтан бастап тұрақты бұлдыр кескінді ғана көрсе,
көру дамуы қалыпты жүрмеуі мүмкін
Пайдаланбаудан туындаған амблиопия
Көз ауруын емдеу сияқты себептермен бір көзді ұзақ уақыт
пайдаланбағанда пайда болатын амблиопия
Көру дамуы кезеңінде көзді пайдалану үздіксіз шектелсе,
функцияның төмендеуіне әкелуі мүмкін
Көру тітіркендіргіші тежелуінен туындаған амблиопия
Туа біткен катаракта, птоз сияқты себептермен
өмірдің алғашқы кезеңінде көру тітіркендіргіші жеткілікті
берілмегенде пайда болады
Көру функциясы даму кезеңінде жарық тітіркендіргіші тежелсе,
көру дамуы тұрақты түрде төмендеуі мүмкін
Амблиопияны диагностикалау
Егжей-тегжейлі тексеру арқылы ерте анықтау өмір бойғы көруді анықтайды
Ең жоғары түзетілген көру өткірлігін өлшеу
Көзілдірікпен барынша түзетілгендегі көру көрсеткішін
өлшеп, қазіргі даму деңгейін нақты анықтайды
Циклоплегиялық рефрактометрия
Көздің фокустау қабілетін уақытша тежеп
жалған миопияны
болдырмай
нақты рефракция ауытқуын анықтайды
Көз түбі мен органикалық ауытқуды тексеру
Катаракта, тор қабық ауытқуы, көру нерв ауруы сияқты
көздің өзінде
көру төмендеуін тудыратын себеп бар-жоғын
мұқият анықтайды
Амблиопия туралы жаңсақ түсінік пен ақиқат
Жай ғана белгілерге қарап амблиопия деп тұжырымдауға болмайды
Көз жиі ауырады
немесе көз оңай шаршайды дейтін белгілер
амблиопиямен тікелей байланысты емес
Көзілдірік тақпағандықтан
көру нашар (рефракция ауытқуы) болса,
көзілдірікпен 1.0-ден жоғары көру шықса
бұл амблиопия емес