Lác mắt / Nhược thị
Lác mắt
Hai mắt không thể nhìn cùng một điểm — đó là ‘lác mắt’
Đây không phải thói quen mà là bệnh lý cần điều trị
Lác mắt là tình trạng hai mắt hướng
về hai phía khác nhau
Nếu không điều trị có thể gây nhược thị, giảm thị giác nổi
và các rối loạn chức năng khác
cũng như làm giảm sự tự tin về thẩm mỹ
nên chẩn đoán và điều trị chính xác rất quan trọng
Lác mắt được phân loại
theo hướng lệch của tròng mắt
Lác trong
Tròng mắt lệch
vào trong (về phía mũi)
Lác ngoài
Tròng mắt lệch
ra ngoài (về phía tai)
Lác đứng trên
Tròng mắt lệch lên trên
Lác đứng dưới
Tròng mắt lệch xuống dưới
Vì sao lác mắt xảy ra?
Lác mắt thường không rõ nguyên nhân
và phát sinh do nhiều yếu tố kết hợp
Yếu tố giải phẫu (vấn đề cấu trúc)
Khi cơ vận nhãn hoặc cấu trúc xương quanh mắt
có bất thường: gãy xương hốc mắt,
dị tật sọ mặt bẩm sinh, bệnh mắt do tuyến giáp,
bất thường cấu trúc cơ mắt, v.v.Yếu tố thần kinh (vấn đề điều khiển)
Khi dây thần kinh sọ điều khiển cơ mắt
hoặc hệ thống truyền tín hiệu gặp vấn đề
liệt dây thần kinh sọ (số 3, 4, 6), nhược cơ, bệnh thần kinh khác, v.v.Yếu tố di truyền và môi trường
Bản thân lác mắt ít khi di truyền trực tiếp
mà thường là cơ địa hoặc yếu tố dễ mắc lác được di truyền
tiền sử gia đình, môi trường phát triển thị giác, đặc điểm chủng tộc, v.v.
Lác ngoài gián đoạn
Là dạng lác phổ biến nhất,
cần được khám chuyên sâu
Lác ngoài gián đoạn là một dạng lác ngoài,
bình thường mắt vẫn thẳng hàng
nhưng khi mệt, buồn ngủ, cảm cúm, sốt,
hoặc mất tập trung
mắt sẽ lệch ra ngoài
Thường gặp ở trẻ đang trong độ tuổi phát triển
nên phát hiện và quản lý sớm rất quan trọng
- 1
Cảm thấy chói mắt nặng
ở nơi sáng
hoặc thường nheo một mắt - 2
Nghiêng đầu khi xem TV
hoặc tập trung vào việc gì đó - 3
Thường xuyên
dụi mắt hoặc chớp mắt - 4
Một hoặc cả hai mắt luân phiên
lệch ra ngoài
Mục tiêu điều trị lác mắt
Lác mắt ở trẻ em
Định hướng phát triển thị lực bình thường
và phòng ngừa nhược thị để đảm bảo chức năng thị giác đúng
Lác mắt ở người lớn
Giảm song thị và cải thiện sự thẳng hàng của mắt
để giải quyết khó chịu về thị giác và mất cân đối ngoại hình
Phương pháp điều trị lác mắt
Quy trình chỉnh hình theo từng giai đoạn, phù hợp nguyên nhân và thời điểm
Câu hỏi thường gặp
- Q. Khi nào là thời điểm tốt nhất để phẫu thuật lác mắt?
Điều trị được cân nhắc khi lác mắt gây khó chịu
trong sinh hoạt hằng ngày hoặc
có khả năng ảnh hưởng đến phát triển thị giácThời điểm điều trị được quyết định dựa trên đánh giá tổng hợp
góc lác, triệu chứng, độ tuổi, tình trạng thị giác
người lớn cũng có thể phẫu thuật - Q. Phẫu thuật rồi có tái phát không?
- Q. Để lác mắt không điều trị có làm giảm thị lực không?
- Q. Phẫu thuật có để lại sẹo không?
Nhược thị
Nhược thị là tình trạng nhãn cầu không có bất thường cấu trúc đặc biệt,
nhưng dù chỉnh bằng kính hoặc kính áp tròng
thị lực vẫn không đạt mức bình thường
Xảy ra do bất thường trong quá trình truyền tín hiệu thị giác
khiến chức năng thị giác không phát triển bình thường
Sau giai đoạn phát triển hoàn thiện thị lực
hiệu quả điều trị có thể giảm
nên phát hiện và điều trị sớm rất quan trọng
Nguyên nhân gây nhược thị
Nhược thị do lác
Khi lác khiến hai mắt nhìn theo hai hướng khác nhau,
có thể xảy ra song thị (nhìn đôi)
Để tránh điều này, não sẽ ức chế thông tin thị giác của một mắt,
khiến sự phát triển thị lực của mắt đó suy giảm và gây nhược thị
Nhược thị do lệch khúc xạ
Còn gọi là mắt lệch, xảy ra khi
chênh lệch thị lực giữa hai mắt lớn
Não chủ yếu sử dụng mắt nhìn rõ hơn
khiến chức năng thị giác của mắt yếu hơn suy giảm tương đối
Nhược thị do khúc xạ
Xảy ra khi tật khúc xạ nặng như viễn thị, cận thị, loạn thị
không được chỉnh đúng cách
Nếu liên tục nhìn hình ảnh mờ từ nhỏ,
sự phát triển thị lực có thể không diễn ra bình thường
Nhược thị bất dụng
Là nhược thị xảy ra khi một mắt không được sử dụng
trong thời gian dài, ví dụ do điều trị bệnh mắt
Nếu việc sử dụng mắt bị hạn chế liên tục trong giai đoạn phát triển thị lực,
có thể dẫn đến suy giảm chức năng
Nhược thị do tước đoạt kích thích
Xảy ra khi đục thủy tinh thể bẩm sinh, sụp mí, v.v.
khiến kích thích thị giác giai đoạn sơ sinh
không được truyền đủ
Nếu kích thích ánh sáng bị chặn trong giai đoạn phát triển thị giác,
thị lực có thể suy giảm vĩnh viễn
Chẩn đoán nhược thị
Chẩn đoán sớm qua khám chuyên sâu quyết định thị lực suốt đời
Đo thị lực chỉnh kính tối đa
Đo chỉ số thị lực khi được chỉnh kính tối đa
để xác định chính xác mức độ phát triển hiện tại
Khám khúc xạ liệt điều tiết
Tạm thời ức chế khả năng điều tiết của mắt
để loại trừ
cận thị giả
và xác định chính xác tật khúc xạ thực tế
Khám đáy mắt và bất thường thực thể
Đục thủy tinh thể, bất thường võng mạc, bệnh thần kinh thị giác, v.v.
có phải là nguyên nhân
từ chính nhãn cầu gây giảm thị lực hay không
được sàng lọc kỹ lưỡng
Hiểu lầm và sự thật về nhược thị
Không thể khẳng định nhược thị chỉ dựa vào triệu chứng đơn giản
Việc hay bị viêm mắt
hoặc mắt dễ mỏi
không liên quan trực tiếp đến nhược thị
Không đeo kính
nên thị lực thấp (tật khúc xạ)
nếu đeo kính đạt thị lực từ 1.0 trở lên
thì không phải là nhược thị